نگاهی به سی‌و‌یکمین جشنواره‌ی موسیقی فجر

منتشرشده: 2016/03/29 در Uncategorized

پارادوکسِ حذف و حضور

نگاهی به سی‌و‌یکمین جشنواره‌ی موسیقی فجر

n00105152-b

سی‌و‌یکمین جشنواره موسیقی فجر با اندک تغییراتی نسبت به جشنواره سی‌ام، از 21 تا 30 بهمن ماه برگزار شد. این جشنواره البته بر خلاف ادعای مسئولان برگزاری مبنی بر تفاوت ساختاری این جشنواره و تفاوت چشمگیر کیفی‌اش با دوره‌های گذشته، با همان ساختار و قالب پیشین و صرفاً با اعمال تغییراتی در حذف و اضافه‌ی برخی بخش‌ها و اضافه کردن قسمت جایزه‌ای تحت عنوان «جایزه‌ی باربد» به کار خود پایان داد.

نگرش جدید و تقسیم‌بندی بخش‌ها

جشنواره‌های موسیقی فجر، لااقل چند جشنواره‌ی اخیری که نگارنده تا حدی آن‌ها را پیگیری کرده است، معمولاً جشنواره‌هایی کم سر‌و‌صدا، با تبلیغات اندک، برای مخاطبانِ بیشتر جدیِ موسیقی بوده است؛ این جشنواره اما اگر بتوان گفت تغییر عمده‌ای نسبت به دوره‌های پیش از آن داشته، همین برهم زدن معادله‌ی کم‌تبلیغی و کم‌سر‌و‌صدایی بوده! جشنواره‌ی امسال جشنواره‌ای پرسروصدا بود. جشنواره‌ای که بر خلاف گذشته، بیلبوردهای تبلیغاتی‌اش در اتوبان‌ها و معابر گذرگاهی در کنار تبلیغات لباس و برنج و آبنبات‌چوبی، در همان اندازه‌ها، این بار با تصاویر هنرمندان حاضر در این فستیوال هنری دیده می‌شد. اکثر حذف‌ها و جایگزینی‌های امسالِ این فستیوال هنری را می‌توان در راستای هم آهنگ نبودن با این شیوه از تبلیغات دانست. شیوه‌ای که رویدادِ یکّه‌ای همچون کنسرت را با تبلیغ برای محصولات تولید انبوه، یکی می‌انگارد و بدین شکل محصولاتِ پرفروشش را بر محصولات کم‌فروشش ترجیح می‌دهد. حذف شدن بخش استعدادهای درخشان و تقلیل آن به اجراهای چند دقیقه‌ای پیش از اجراهای پرمخاطب و Sold-out شده در سالن‌های بزرگ را می‌توان به همین شکل بازخوانی کرد. در همین راستا و در کنار حذف این بخشِ همواره امیدوارکننده برای موسیقی کلاسیک غربی، بخش «نسل دیگر» که در چند جشنواره‌ی اخیر به موسیقی ردیفی ایرانی به صورت تخصصی می‌پرداخت نیز، باید اضافه کرد. در دوره‌های اخیر این دو بخش که همواره به موسیقی جدی و هنری می‌پرداختند، بخش‌هایی از جشنواره بوده‌اند که اساساً حضورشان در هر جامعه‌ای با اتکا به حمایت‌های دولتی است. در هیچ کجای دنیا چنین موسیقی‌های جدی‌ای به خودیِ خود پرفروش و خودکفا نیستند و همواره به حمایت‌های دولتی نیازمندند؛ همین ویژگی حضورشان در جشنواره‌های با حمایت و بودجه‌های دولتی را توجیه می‌کند. جشنواره‌ی امسال اما با حذف این دو بخش سعی داشت بودجه‌اش را صرف گروه‌ها و هنرمندانی نماید که به خودیِ خود خودکفا هستند یا می‌توانند باشند! نگرشی پرسش برانگیز که مدیریت امسال جشنواره موسیقی فجر با فاصله گذاشتن میان«جشنواره موسیقی» و «کمیته امداد» به سادگی آن را توجیه می‌کند!

خوشبختانه با وجود چنین رهیافتی در کلام مدیر جشنواره‌ی امسال که از قضا مدیرعامل خانه‌ی موسیقی (نهاد پرکشمکش و بحث‌برانگیز این روزهای اخبار) هم هست، همچنان می‌شد برنامه‌هایی ارزشمند و شایسته را نیز پیدا کرد. از جمله این بخش‌ها می‌توان به اضافه شدن بخش «راک-تلفیقی» اشاره کرد که هرچند در بدترین سالن جشنواره از نظر صدادهی و امکانات صدابرداری (فرهنگسرای ارسباران)  برگزار شد، اما لااقل نویدبخشِ تلاشی هرچند کم‌رمق از به رسمیت شناختن بخشی از موسیقی بود که در معنای خاصِ سبکی نه «کلاسیک»‌اند و نه «پاپ». گونه‌هایی هستند جدی، از موسیقی‌هایی با سبک‌های مختلف از کانتری و بلوز گرفته تا جَز، راک و تجربه‌گرایی‌هایی در راستای تلفیق سازهای شرقی و غربی. گزینش گروه‌ها در این بخش بسیار سنجیده و مناسب بود. به شکلی که موجودیت طیف متنوعی از سبک‌های مختلف موسیقی موجود در ایران را تصدیق می‌کرد. در شماره‌ی بعدی همین نشریه مروری اختصاصی به ده گروه حاضر در این بخش از جشنواره، که برای نخستین بار به آن اضافه شده بود و جای خالی آن در جشنواره‌های اخیر احساس می‌شد، خواهیم داشت.

دیگر بخش‌های جشنواره کم و بیش با همان سیاق سابق برگزار شد. بخش موسیقی پاپ که اکثر اجراهای آن در نمایشگاه بین‌المللی میلاد اجرا شدند با همان کیفیت سابق و با حضور گروه‌هایی که در طول سال نیز به کرات برنامه‌هایی داشتند برگزار شد. تعدادی از این گروه‌ها که معمولاً از پرفروش‌های جشنواره بودند، به دلیل تعدد اجرایی خوانندگان و گروه‌ها دو، سه‌ماه پیش از برگزاری جشنواره، کمتر از حد انتظار بلیط‌فروشی داشتند. بخش بین‌الملل نیز با تکیه به موسیقی محلی کشورهای مختلف و تعدادی اجراهای موسیقی جَز و کلاسیک از بخش‌های قابل توجه جشنواره‌ی امسال بود.

تغییرات جدول و لغو کنسرت‌ها

بزرگترین مشکل جشنواره‌ی امسال بی‌برنامگی و ضعف مدیریتی آن نسبت به دوره‌های گذشته بود. در آیین گشایش جشنواره که بیش از پنجاه روز قبل از برپاشدن آن در تالار وحدت برگزار شد از جدول اجراها رونمایی شد. در جشنواره‌های حرفه‌ای، جدول اجراها به شکل نهایی شده، چند روز پیش از آغاز جشنواره ارائه می‌‌شود تا هیچ‌گونه اتفاق غیرمترقبه و غیرمعمولی جدول برگزاری را برهم نزند. این در حالی است که جدول اجراهای جشنواره‌ی امسال، حتی در میانه‌ی برگزاریِ آن، لحظه‌ای ثابت نماند و دائماً شاهد لغوهایی بودیم که هیچ دلیل دقیقی نیز برای آن‌ها ارائه نمی‌شد. برای مثال کنسرت «کاوه یغمایی» که اجرای وی پس از بیش از یک‌دهه، یکی از بزرگترین خبرهای جشنواره بود با دلیلی که یغمایی آن‌را «مشکلات فنی در بافت‌های مختلف صنعت موسیقی کشور» خواند، لغو شد. در عین حال «مسعود همایونی»، نوازنده گیتار الکتریکِ گروه وی عنوان کرد:«بازهم لطف دوستان شامل حال موسيقى و ما شد و اين كنسرت هم كنسل شد. البته بعضى از دوستان لطف داشتند و علت كنسل شدن را آماده نبودن گروه اعلام كردند كه بنده شديداً تكذيب می‌كنم»

این اما تنها اجرای لغو شده در میانه‌ی برگزاری جشنواره نبود. کنسرت‌های «شجاعت‌ حسین خان» و «گروه تندر» نیز در میانه‌ی برگزاری لغو شدند که اولی به دلیل مشکلات صدور ویزا و دومی به دلیلی نامعلوم و عنوان نشده لغو شد. نوازنده مشهور دودوک، «ژیوان گاسپاریان» نیز با وجود اینکه در جدول حضور داشت، پیش از برگزاری جشنواره به دلیل ابتلا به بیماری آنفلانزای خوکی اجرای خود را کنسل کرد.

اشاره‌ای به برخی اجراهای مهم

در اختتامیه جشنواره گذشته وزیر محترم ارشاد قول بازگشایی ارکسترهای سمفونیک و ملی را داد که این وعده خوشبختانه در سال جاری عملی شد. اولین اجرای جشنواره امسال – سوای اجراهای مختص بانوان – به اجرای ارکستر سمفونیک تهران به رهبری «علی رهبری» در روز 21 بهمن‌ماه اختصاص داشت. انتخابی شایسته که با اجرای «نی‌نوا»ی «حسین علیزاده» با نوازندگی نی «سیامک جهانگیری» و همراهی «حسین خوش‌چهره» صورت گرفت. در این اجرا به‌جز «نی‌نوا»، سمفونی «فانتاستیک» اثر «هکتور برلیوز» برای اولین بار پس از انقلاب و کنسرتو شماره یک اثر «مکس بروخ» با نوازندگی «دالیبور کاروای» نوازنده مطرح ویالون نیز، اجرا شدند.

در جشنواره امسال ارکستر سمفونیک تهران اجرای دیگری نیز به رهبری «امیل تاباکوف» بلغاری در روز چهارم جشنواره داشت که به اجرای چهار قطعه‌ی محلی گرگانی با عناوین«زیبا جان»، «نوای عروسی»، «نرگس غله‌فانی» و «ورساقی» از آثار «محمد سعید شریفیان»، «رومئو ژولیت» اثر «چایکوفسکی» و سمفونی «دنیای نو» اثر «دورژاک» اختصاص داشت. این ارکستر همچنین در اجرای اثری از «کریستف رضاعی» و «مسعود شعاری» با عنوان «سیر» نیز با رهبری «بردیا کیارس» همکاری داشت. گروه کر ارکستر سمفونیک تهران نیز، به رهبری «رازمیک اوحانیان» در شب نهم جشنواره قطعاتی را اجرا کرد.

ارکستر ملی نیز در روز چهارم جشنواره در تالار وحدت کار خود را با رهبری «لوریس چکناواریان» و اجرای سوئیت «آرارات»، هفت قسمت از سوئیت «آهنگ‌های عاشقانه»، سه قسمت از سوئیت «پردیس و پریسا» و هفت قسمت از سوئیت «سلام» آغاز کرد. این ارکستر همچنین 29 بهمن‌ماه نیز به رهبری «فرهاد فخرالدینی» به اجرای چهارده قطعه پرداخت.

از دیگر اجراهای مهم امسال در حوزه موسیقی کلاسیک و معاصر می‌توان به دوئت «ستاره بهشتی» و «پانیذ فریوسفی» اشاره کرد که به اجرای قطعاتی از آهنگسازان معاصر ایرانی برای ویالون و ویولا پرداختند. این دوئت اجرایی مسلط و درخور تحسین از آثار شاهین فرهت، صنم قرچه‌داغی، علی رادمان، هرمز فرهت، محمدرضا تفضلی، امین هنرمند، مهرداد پاکباز و علی بیرنگ را به نمایش گذاشت.

در نهایت سی‌و‌یکمین جشنواره‌ی موسیقی فجر روز شنبه اول اسفندماه در حالی پایان یافت که مدیران آن با وجود لغوهای متوالی و بی‌برنامگی‌ها و تناقضات گسترده‌اش در زمینه‌های مختلف، آن‌را حرفه‌ای ترین و بهترین دوره در سی‌سال اخیر نامیدند. واقعیت این است که جز حذف بخشی از موسیقیِ جدی و اضافه کردن بخش کوچکی از موسیقیِ پیشتر شرکت داده نشده، سطح کیفی جشنواره نه تنها تفاوت عمده‌ای با دوره‌های گذشته نداشت، که نشانه‌هایی از تقلیل کیفی نیز در جای جای آن دیده می‌شد. هیچ اتفاق ویژه‌ای در جشنواره‌ی امسال وجود نداشت که آن را از یک «جشنِ هنری» به یک «فستیوالِ حرفه‌ای» تبدیل کند. دوره‌های اخیر جشنواره‌‌ی بین‌المللی موسیقی فجر یک جشنِ هنریِ نسبتاً حرفه‌ای و کم‌سروصدا بود که امسال با شیوه مدیریتی جدید به سمت یک جشنِ میان‌مایه و متوسطِ پرسروصدا سوق داده شد.

 

__این نوشته قبلاً در شماره 155 ماهنامه «هنر موسیقی» منتشر شده است.

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.